نزدیک به سی و سه سال از انقلاب ایران می گذرد و به جرات می توان گفت که در تمام این سال ها  بحث روابط ایران و آمریکا یکی از جدی ترین مباحث در عرصه سیاست خارجی بوده است. آمریکا کشوری است که ایران از همان ابتدای انقلاب آن را به عنوان دشمن خود شناخته و هنوز پس از و سی و سال هیچ رخداد و تحولی در روابط این دو کشور رخ نداده است که بتواند اندکی از خصم و دشمنی میان این دو بکاهد. هر دو کشور همواره تلاش کرده اند تا منافع یکدیگر را در هر کجای دنیا تهدید کرده و تحت فشار بگذارند و در طول این سالیان بوده است تحولاتی که نه تنها از شدت دشمنی میان این دو کشور نکرده بلکه به آن افزوده است. این رخداد حتی برخی از روزنه  های امید در روابط دو کشور را که به صورت مقطعی گشوده می شد، کور کرده است.

نخستین جرقه ایجاد تنش در روابط دو کشور به 13 آبان سال 1358 برمی گردد. تا آن زمان و به رغم گذشت نزدیک به یک سال از پیروزی انقلاب سفارت آمریکا در تهران همچنان دایر بود. اما اتفاق دیگری رخ داد که سرنوشت این سفارتخانه و کارکنانش را تغییر داده و سرنوشتی نو در روابط ایران و آمریکا رقم زد. محمدرضا پهلوی که پس از فرار از ایران در کشورهای مختلفی آواره شده بود، ایران بارها درخواست بازگشت و محاکمه وی را مطرح کرده بود با مساعدت مقامات آمریکایی به یکباره سر از آن کشور درآورد. ‏ پذیرش شاه از سوی آمریکا به نوعی موجب غلیان احساسات انقلابی دانشجویان ایران شد. از سوی دیگر اما خمینی طی پیامی در 12 آبان 58 در اعتراض به پذیرش شاه از سوی رژیم آمریکا از دانش گاهیان و طلاب حوزوی خواست " با قدرت تمام مبارزه خود را علیه آمریکا گسترش دهند." به این ترتیب بود که فکر تظاهرات رد مقابل سفارت آمریکا در هسته ای دانشجویان پیرو خط امام شکل گرفت. اما کسی نمی دانست که این تظاهرات به ناگاه تبدیل به تسخیر سفارت خانه خواهد شد.

ساعت ۱۰و ۳۰دقیقه صبح 13 آبان حدود 400 نفر از دانشجویان که در حال شعاردادن در خیابان آیت اله طالقانی به سوی دانشگاه تهران در حرکت بودند. هنگامی که جلوی در اصلی سفارت آمریکا رسیدند، مسیر خود را تغییر دادند و پس از گشودن زنجیرهای این در به داخل سفارت رفتند. در همان زمان گروهی از دانشجویان نیز از دیوار خود را به داخل سفارت رساندند و پیشروی به سوی ساختمان‏های داخلی سفارت را آغاز کردند. از همان لحظه‏های اول تصرف سفارت آمریکا، گروه‏های مختلف مردم در مقابل در سفارت اجتماع کردند و به دادن شعارهای ضد آمریکایی می‏پرداختند دانشجویان در سه بیانیه‏ای که تا ساعت 6 بعد از ظهر همان روز از طریق بلندگو پخش کردند، اعلام کردند که ساختمان اصلی سفارت تا ساعت 15 به تصرف کامل درآمد. از ساعت 16 آزاد کردن گروهی از ایرانیانی که به عنوان ارباب رجوع یا کارمند در داخل سفارت بودند آغاز شد و آمریکاییان را با چشم بسته به محل دیگری منتقل شدند.»

جیمی کارتر رئیس جمهور وقت آمریکا در کتاب خاطرات خود می‏گوید: «4 نوامبر 1979 (13 آبان 58) تاریخی است که من آن را هرگز فراموش نخواهم کرد. ما شدیدا نگران بودیم. در روزهای نخست تصور می‏کردم گروگان‏ها به زودی آزاد خواهند شد، اما پس از آنکه بازرگان، نخست وزیر دولت موقت در کوشش‏های اولیه خود برای آزادی گروگان‏ها با شکست مواجه شد، نگرانی ها افزایش یافت.»

در دولت آمریکا نیز در مورد راه برخورد با ایران اختلافاتی پیش آمده بود. گروهی به نمایندگی سایروس ونس وزیر خارجه، راههای دیپلماتیک و گفتگو و در نهایت تحریم‏های اقتصادی و پروازی را پیشنهاد می‏کردند و گروهی دیگر به رهبری زیبیگینو برژینسکی مشاور امنیت ملی، دخالت نظامی را برای حل مساله گروگان‏گیری لازم می‏دانستند. این اختلاف تا به آنجا پیش رفت که سایروس ونس پس از حمله نظامی آمریکا در صحرای طبس که منجر به شکست آمریکا شد، استعفا کرد. آمریکا در اولین واکنش، اقدام به تحریم اقتصادی ایران و بلوکه کردن اموال و دارایی‏های ایران در بانک‏های آمریکایی و بانک‏های خارجی مستقر در آمریکا کرد و به این ترتیب روابط میان ایران و آمریکا وارد فاز تنش شدید و حتی دشمنی شد.  در نهایت البته مذاکراتی میان دولت کارتر و ایران صورت گرفت. نتایج این مذاکرات قرارداد الجزیره در سال 1981 بود که براساس آن ایران گروگان‌ها را آزاد می‌کرد و آمریکا نیز متعهد می‌شد در سیاست‌های ایران دخالت نکند.

دوره نخست وزیری میرحسین موسوی؛ ماجرای مک فارلین

مهمترین اتفاق در این دوره در روابط ایران و آمریکا در سال 65 رخ داد. ماجرایی که با نام ایران کنترا یا مک فارلین مشهور است. در ۱۴ ژوئن ۱۹۸۵ در طی ماجرای پرواز تی‌دبلیوای ۸۴۷ که دو لبنانی، اقدام به ربایش هواپیما کردند و خلبان را مجبور کردند در فروگاه بیروت بر زمین ب نشیند، در نهایت اما با میانجیگری هاشمی رفسنجانی در طی سفرش به سوریه و لبنان، گروگان‌گیرها گروگان‌ها را آزاد کردند. این مسئله توجه رونالد ریگان، رئیس جمهور وقت آمریکا را به خود جلب کرد. به این ترتیب بود که آمریکا مدتی بعد برای حل بحران ربایش برخی کارکنان سفارت آمریکا در بیروت تلاش کرد مجدداً از کمک ایران سود ببرد. ژاپن و پاکستان نیز در این خصوص نقش میانجی آمریکا را بازی می کردند.

به این ترتیب هیئتی در تاریخ۴ خرداد ۱۳۶۵جهت مذاکرات وارد تهران شدند که عبارت بودند از الیور نورث، رابرت مک فارلین، تحلیل گر سازمان سیا و مشاور امنیتی رونالد ریگان، جورج کیو، از مقامات شورای امنیت ملی و  هوارد تیچر و امیرام نیر، یکی از ماموران سرویس امنیت اسرائیل.

بر اساس گفته‌های هاشمی رفسنجانی مک‌فارلین و همراهانش با نام ایرلندی با یک هواپیمای حمل سلاح وارد ایران شدند. در بدو ورود به ایران، اعضای این هیئت به یک هتل برده شدند.در مدت ۵ روز مکرراً به درخواستهای رابرت مک‌فارلین مبنی بر ملاقات با یکی از مسئولان رده‌بالای ایران پاسخ منفی داده می‌شد. ماموران ایرانی اعضای هیئت را تهدید می‌کردند در صورتی که هدف و نقشه اصلی حضور غیرمنتظره در ایران را شرح ندهند، هویتشان در رسانه‌های جمعی معرفی خواهد شد.

بعد از آن اولین دور مذاکرات به مدت ۲ ساعت انجام شد. در این جلسه مقامات سیاسی ایران حاضر نبودند و تنها فرماندهانی از سپاه پاسداران هیئت ایرانی را تشکیل می‌دادند. دور دوم مذاکرات به دلیل ترک جلسه توسط مک‌فارلین تنها نیم‌ساعت ادامه پیدا کرد. وی این اقدام را به نشانه اعتراض به بی‌توجهی مقامات ایرانی نسبت به حضور وی در ایران انجام داد. دور سوم بدون حضور مک‌فارلین و با حضور چند دیپلمات ایرانی و به مدت ۶ ساعت انجام شد. در دور سوم، چهارم و پنجم توافقات نسبی بین طرفین انجام شد. در پایان دور ششم مذاکرات، هیئت آمریکایی به این دلیل که نتیجه مذاکرات را موردقبول نمی‌دیدند، درخواست بازگشت به آمریکا را مطرح نمودند. این گروه در پایان دور هفتم مذاکرات (۷ خرداد ۱۳۶۵) گذرنامه خود را دریافت و ایران را ترک کردند. در نهایت اما اینگونه به نظر می رسد که توافقاتی میان دو هیات به انجام رسید. چه اینکه بنیامین ویر گروگان آمریکایی در لبنان، در ۲۴ مهر ۱۳۶۵ آزاد شد و دومین گروگان نیز در تاریخ ۱۱ آبان ۱۳۶۵ آزاد شد. هاشمی رفسنجانی نیز در خاطرات سال 65 خود در تاریخ 14 آبان می نویسد:«جلسه سران قوا در نخست وزیری بود. تصویب شد که مساله ازادی گروگان ها و تامین نیازها ادامه یابد. وزارت خارجه مساله را با فرانسه تعقیب کند و پیشنهاد مبادله جاسوس آمریکایی، با پولهایمان در آمریکا را نیز تعقیب نماید. همچنین مقرر شد اگر بتوانیم، لبنانی ها را راضی کنیم تا دونفر از گروگان ها را با خواست سوریه ازاد کنند». هاشمی رفسنجانی البته در این بخش از خاظرات خود نکته ای را بی توضیح رها کرده است. او در این پاراگراف از «تامین نیازها» سخن به میان اورده است اما توضیح نداده است که این نیازها چه بوده اند؟ آیا محموله سلاحی که مک فارلین به همراه آورده بوده در ازای آزادی گروگان ها دریافت شده بود و یا اینکه بعد ها محموله هایی از سلاح مورد نیاز ایران در جنگ با عراق به ایران ارسال شد؟

هاشمی رفسنجانی البته در خصوص این ماجرا همواره بر وجه پیروز ایران تاکید کرده است. او در 16 آبان سال 65 در نماز جمعه تهران در خصوص ماجرای مک فارلین گفت:«من به طور جدی معتقدم که آمریکا می خواهد از مساله گروگان ها به جمهوری اسلامی برسد و این نشانه باخت آنها و برد ما است. او به سخنان آلکساندر هیگ وزیر خارجه سابق آمریکا اشاره کرد که گفته بود:« آمریکا با قبول قدرت اول بودن ایران در منطقه نمایندگانش را به ایران گسیل داشت». هاشمی سپس این اعتراف مقام آمریکایی را نشانه پذیرش شکست ناپذیری ایران در جنگ از سوی آمریکا دانست. اما واضح به نظر می رسد که دراین میان معامله ای میان ایران و آمریکا صورت

گرفته بود چه اینکه هاشمی در تاریخ 20 آبان سال 65 در خاطرات خود با صراحت از انجام معامله‌اي ميان ايران آمريكا ياد مي‌كند و می نویسد:« در جلسه سه شنبه نمایندگان شرکت کردم. توضیحاتی درباره جنگ، سفر مک فارلین، معامله با آمریکا بر سر گروگان ها در لبنان و بازداشت میرزایی و احمد کاشانی دادم و نمایندگان را نصیحت کردم که به اختلافات دامن نزنند».

دوره ریاست جمهوری سید محمد خاتمی؛ دوره بیم و امید

سال 1376 سید محمد خاتمی در انتخابات ریاست جمهوری ایران به پیروزی رسید و به عنوان رئیس جمهوری اصلاح طلب که سیاست تنش زدایی با غرب را در راس سیاست خارجی خود داشت قدرت را در دست گرفت. و به جرات مي‌توان گفت كه در اين دوران سياست‌خارجي ايران در رابطه با غرب دوره‌ شكوفايي خود را سپري مي كرد. از سوی دیگر مدت کوتاهی پس از انتخاب، سید محمد خاتمی در گفت‌وگو با شبکه «سی‌ان‌ان» خواستار گفت‌وگوی تمدن‌ها شد. این امر موجب شد که تا  زمینه هایی برای بهبود روابط میان ایران و آمریکا به وجود آید. مدتی بعد مادلین آلبرایت وزیر خارجه وقت آمریکا در جریان سخنرانی خود به خاطر دخالت‌های آمریکا در براندازی دولت محمد مصدق در سال 1953 از مردم ایران عذرخواهی کرد. به دنبال آن دولت کلینتون تحریم‌های ایران در بخش فرش، پسته و خاویر را لغو  کرد اما تحریم‌های بخش نفت و گاز را تغییر نداد. در مقابل ایران نیز علامت‌هایی مبنی بر حسن نیت خود را نشان داد.  پس از آن در ماه سپتامبر، آلبرایت و کلینتون همزمان با حضور خاتمی در نشست سالانه سازمان ملل در این نشست شرکت کردند. آلبرایت پس از آن با کمال خرازی وزیر خارجه ایران در جریان نشست شش جانبه افغانستان دیدار کرد. این دیدار بالاترین دیدار در سطح دیپلماتیک بین دو کشور پس از بحران گروگانگیری در سال 1979 بود. دلیل این مذاکرات کمک ایران برای برقراری ثبات در افغانستان و مبارزه با طالبان بود.

به ناگاه اما حملات یازده سپتامبر موجی جدید در روابط ایران و آمریکا براه انداخت. و جورج بوش در سخنانی حیرت آور ایران را در کنارعراق از جمله محورهای شرارت نامید. همین امر موحب شد که  تمامی تلاش های دولت خاتمی برای تنش زدایی از میان برود و بار دیگر ابرهای سیاه سوء تفاهم بر آسمان روابط ایران و امریکا سایه افکند. البته پس از این نیز ایران و آمریکا مذاکرات خود را در خصوص افغانستان ادامه دارند. پس از حمله آمریکا به افغانستان برای سرنگونی طالبان، دیپلمات‌های ایرانی و آمریکایی در جریان مذاکرات نمایندگان اعضای سازمان ملل برای تشکیل دولت جدید در افغانستان دیدار کردند. جمیز دابینز نماینده ویژه آمریکا در امور افغانستان پس از آن در روزنامه واشنگتن پست نوشت: هیچ‌یک از شرکت‌کنندگان به اندازه ایران موثر نبودند.  ایران همچنین با سازمان ملل متحد برای استقرار حدود یک میلیون مهاجر افغانی در خاک خود همکاری کرد. اما در نهایت کانال‌های ایجاد شده برای برقراری روابط میان واشنگتن و تهران با اقدام دولت جرج بوش در قرار دادن ایران به همراه عراق و لیبی در «محور شرارت» بسته شد.

ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد، دوره احتیاط و اشتیاق

مدت کوتاهی پس از حمله آمریکا به عراق، ایران پیشنهاد مذاکره با واشنگتن را مطرح کرد. بنا به گفته برخی کارشناسان این درخواست ایران به سفارت سوئیس در این کشور تحویل داده شده بود و در آن از قول ایران ادعا شده بود که ایران حاضر است در مورد موضوعاتی همچون حمایت از تروریست و به رسمیت شناختن اسرائیل با آمریکا مذاکره کند. البته کاندولیزا رایس وزیر خارجه آمریکا با حضور در کنگره اعلام کرد از چنین درخواستی اطلاعی ندارد. این اقدام پس از آن صورت گرفت که منتقدین بوش گفتند سال 2003 زمان بهتری برای مذاکره با ایران بود. در نوامبر 2004 کالین پاول وزیر خارجه مستعفی آمریکا با کمال خرازی همتای ایرانی خود در نشست شرم الشیخ دیدار کرد. اما در واقع این نشست نتایج عملی در روابط دو کشور نداشت. پاول که در این زمان فاقد قدرت رسمی بود مثل یک «اردک چلاغ» عمل کرد.

اما پس از به قدرت رسیدن محمود احمدی نژاد، یکی اتفاق بسیار غیرمعمول رخ داد. محمود احمدی‌نژاد رئیس جمهوری ایران در ماه می سال 2006 نامه‌ای را برای جرج بوش همتای آمریکایی خود فرستاد. هرچند این اقدام از زمان پیروزی انقلاب اسلامی در ایران بی‌نظیر بود اما با استقبال مقامات آمریکایی روبرو نشد. و نامه بی پاسخ ماند. بسیاری از تحلیلگران داخلی و خارجی ایران اقدام محمود احمدی نژاد را اینگونه تحلیل کردند که او اشتیاق زیادی به اصلاح روابط میان ایران و آمریکا دارد. اقدام احمدی نژاد در ارسال نامه برای جورج بوش رئیس جمهور وقت آمریکا در حالی صورت گرفت که ایران سخت ترین فشارها را به خاطر برنامه هسته ای خود از سوی آمریکا هم پیمانانش متحمل می شد و قطعنامه ای نیز از سوی شورای امنیت سازمان ملل با پیشنهاد آمریکا دریافت کرده بود. در نهایت برنامه هسته ای ایران تمامی روابط ایران و آمریکا را تحت الشعاع خود قرار داد. حتی این مسئله موجب شد تا مذاکرات میان دو کشور در خصوص مسائل داخلی عراق و برقراری ثبات در این کشور با خلل مواجه شود. اما در برهه ای از زمان دولت آمریکا تحت فشارهای متحدان اروپایی خود پذیرفت که در خصوص برنامه هسته ای ایران اندکی نرمش نشان دهد. آنچنان که گفته می شود که کاندولیزا رایس وزیر امور خارجه وقت آمریکا سه هفته از وقت خود را صرف طراحی طرحی برای ایجاد راهی میان بر برای آغاز مذاکره با امریکا کرد. گفته می شود که کاندولیزا رایس حتی این طرح را به صورت زمان بندی شده و براساس یک تقویم تهیه کرده بود. در همین زمان بود که بسته پیشنهادی گروه 5+1 با موافقت امریکا به ایران ارائه شد. این بسته حاوی مشوق هایی بود و در آن تاکید شده بود که اگر ایران این بسته را نپذیرد مجبور است تنبیهاتی را قبول کند. فروش قطعات هواپیما و همچنین برداشته شدن بخشی از تحریم ها از جمله مشوق های این بسته بود. ایران اما در نهایت این بسته پیشنهادی را قبول نکرد و به این ترتیب بار دیگر شرایط وضعیت پیچیده ای به خود گرفت.

دوران ریاست جمهور اوباما؛ دست دوستی با دستکش مخملین

در سال 2009 میلادی(1388) باراک اوباما رئیس جمهوری دموکرات آمریکا شد. اوباما سخن از ایران و تغییر رویکرد کشورش در برابر تهران را از همان زمان رقابت های انتخاباتی به میان آورد. او تاکید داشت که به دنبال تغییر در سیاست خارجی امریکا در قبال همه جهان و دوستی و گفت و گو حتی با دشمنان امریکاست. این رویکرد پس از پیروزی او نیز ادامه داشت اما تحریم های ایران در دوران او نیز تمدید شد، قطع نامه شورای امنیت با تلاش امریکا در مورد برنامه هسته ای ایران به تصویب رسید و حتی فراتر از همه اقدامات یک جانبه و سخت گیرانه امریکا برای تحریم بخش انرژی ایران نیز در کنگره این کشور با موافقت نمایندگان آمریکایی مواجه شد. همه اینها را از ابتدا تهران در قالب ظاهری بودن تغییر در سیاست خارجی امریکا پیش بینی می کرد، تهران از ابتدای امدن اوباما تاکید داشت که تغییر باید در عمل نشان داده شود.

احمدی نژاد بار دیگر در اقدامی غیر منتظره انتخاب اوباما را تبریک گفت و به مانند بوش برای او نیز نامه نوشت. در همان زمان که تبریک احمدی نژاد به اوباما منتشر شد بسیاری از تحلیل گران نوید آغاز فصل جدیدی از ارتباط میان دو کشور را دادند اما نه پیام تبریک او و نه نامه ارسالی او برای رئیس جمهور جدید امریکا با جوابی روبرو شد.

این بار اما باراک اوباما پیام های تبریک نوروزی اوباما برای ملت ایران فرستاد که دو سال پیاپی ارسال شد. با ارسال این دو پیام نیز زمینه این تحلیل را فراهم آمد که می توان به تغییر رویکرد امریکا در برابر ایران امید داشت اما عملا بازخوردی از این تغییر در سیاست های این کشور مقابل ایران دیده نشد. انتخابات ریاست جمهوری در ایران و ناآرامی های پس از آن نیز موجبات تیرگی بیشتر روابط ایران و آمریکا را به دنبال خود آورد.

اما در آخرين تحول در روابط ايران و آمريكا اخيرا هيلاري كلينتون وزير خارجه آمريكا سخن از تلاش آمريكا براي برقراري رابطه با ايران به ميان آورد. اما سخنان کلینتون در مصاحبه اختصاصی با دو شبکه فارسی زبان بی بی سی و صدای امریکا که از دید واشنگتن گامی در پیشبرد هرچه بیشتر دیپلماسی عمومی در قبال ایران توصیف شد، با واکنش سرد جمهوری اسلامی مواجه شد.این سخنان گرچه از دید کلینتون نشان از تلاش پیگیر امریکا برای بهبود رابطه با ایران دارد اما در ایران با نگاه مداخله جویانه تعبیر و تفسیر شده است.  دو فراز مهم سخنان کلینتون مربوط به حوادث بعد از انتخابات سال 88 و تقاضا برای رابطه با ایران بود. وی در گفت وگو با  بي‌بي سي عنوان كرد: دلیل عدم حمایت کافی دولت آمریکا از "جنبش سبز" این بوده که در زمان آغاز اعتراضات دو سال پیش در ایران، درخواستی از سوی رهبران این جنبش برای اعلام حمایت آمریکا از جنبش دریافت نشد.  کلینتون همچنین  با بیان اینکه دولت آمریکا از مردم ایران به طور جدی حمایت می کند، افزود: آقای اوباما در پی برقراری روابط دوستانه با ایران بود، اما مقامات ایران به تلاش های او پاسخ مناسبی ندادند. كلينتون همچنين در سخناني به نظر نمي‌رسد اقناع‌كننده مقامات و مردم ايران باشد گفت:« تحریم‌های بین‌المللی برای ترغیب ایران به تغییر رویه اعمال می‌شود». او همچنين در خصوص برقراري رابطه با ايران گفت:« آقای اوباما تمایل خود را برای گفت‌وگو با رهبران ایران اعلام کرد، اما ساختار حکومت ایران گیج کننده است و معلوم نیست چه کسی تصمیم می‌گیرد». كلينتون همچنين از بقراري سفارت مجازي آمريكا براي ايران خبر داده و گفت:« دولت آمریکا می‌خواهد که روابط خوبی با ایران داشته باشد و حتی می‌خواهد که تا پایان امسال یک سفارتخانه مجازی اینترنتی در تهران داشته باشد که بتواند به پرسش‌های مردم ایران پاسخ دهد.» كلينتون همچنين از ايران به خاطر نقش داشتن آمريكا در سقوط دولت دكتر محمد مصدق و همچنين سقوط هواپيماي مسافربري ايران بر فراز آب هاي خليج فارس ابراز تاسف كرده و گفت:« دولت آمریکا عملکردی شفاف دارد و اشتباهات خود را می‌پذیرد و آماده گفت‌وگو در مورد انتقاداتی است که به عملکردش می‌شود». در اين سو اما علي اكبر صالحي وزير امورخارجه ايران در واكنش به سخنان كلينتون گفت:« اظهارات وزیر خارجه آمریکا مبنی بر آمادگی کشورش برای برقراری رابطه با ایران متناقض با دیگر سیاست‌های مطرح شده از سوی این کشور است. از یک سو آنها اظهار علاقه می‌کنند و از سوی دیگر صحبت‌هایی علیه ایران مطرح می‌کنند که هم‌سنگ صحبت‌های اول آنها نیست. بنای ما برقراری رابطه با تمام کشورهای جهان است، البته به غیر از رژیم صهیونیستی که آن را مشروع نمی‌دانیم اما برقراری روابط فقط زمانی معنادار خواهد بود که طرفین به صورت مساوی بدون پیش ‌شرط و به صورت هم‌ سطح وارد گفت‌وگو شوند و البته به نظر می‌آید هنوز زمان آن نرسیده است.»

تا به امروز نيز به رغم تحليل‌هاي اكثر تحليلگران مبني بر اينكه دو كشور ايران و‌آمريكا در صورت مذاكره با يكديگر حرف‌‌هاي زيادي براي گفتن خواهند داشت، كلاف سردرگم روابط ايران و آمريكا به دست هيچ دولتي نه در دولت‌‌هاي آمريكا و نه در دولت‌‌هاي ايران باز نشده است. شايد بتوان گفت كه مهمترين عامل اين ناتواني در عدم اعتمادي است طرفين به يكديگر دارند. و اين بي‌اعتمادي در طول سي و چند سال گذشته هر از چند گاهي بيشتر و بيشتر مي‌شود.

 این روزها بحث درخصوص ادغام وزارتخانه‌ها میان مجلس و دولت داغ است. مجلس بر این عقیده است كه با ادغام دو وزارتخانه در یكدیگر وزارتخانه جدیدی و با شرح وظایفی جدید شكل می‌گیرد كه براساس قانون این وزارتخانه جدید، نیازمند وزیری جدید است. بنابراین دولت باید برای وزارتخانه‌های ادغامی به مجلس وزیر معرفی كند و رای اعتماد بگیرد.
دولتی‌ها اما بر این عقیده‌اند كه براساس برنامه پنجم توسعه عمل كرده‌اند و این برنامه به دولت حق داده است تا تعداد وزارتخانه‌ها را از ۲۱ وزارتخانه به ۱۷ وزارتخانه كاهش دهد. دوستان دولتی می‌گویند قرار نیست شرح وظایف وزارتخانه‌ها تغییری اساسی یابد بلكه این وزارتخانه‌ها به نوعی زیرمجموعه یكدیگر خواهند بود، بنابراین به وزیر جدید احتیاجی نیست.
به هر صورت اینگونه به نظر می‌رسد كه اختلاف دیدگاهی میان مجلس و دولت وجود دارد. چه اینكه رئیس قوه مقننه، علی لاریجانی، روز سه‌شنبه ابلاغ ادغام وزارتخانه‌ها را غیرقانونی اعلام كرد و دیروز رئیس دولت در سخنانی با انتقاد از علی لاریجانی این ادغام را بلااشكال دانسته و عنوان كرد كه رئیس مجلس توقعی خلاف قانون از دولت دارد.
نكته جالب اما در این میان سخنان روز گذشته لطف‌الله فروزنده یكی از معاونان رئیس‌جمهور است. سخنان وی به گونه‌ای بود كه اینگونه تصور می‌شود كه غفلتی از معنی كلماتی نظیر «ادغام» و «الحاق»، كه هر دو كلماتی هستند كه بار حقوقی مختص به خود را دارند، صورت گرفته است. فروزنده در سخنانی در توجیه استدلال دولت در معرفی نكردن وزیر جدید برای وزارتخانه‌های ادغام‌شده گفت: «اینها در هم الحاق نشده‌اند بلكه یك وزارتخانه در یك وزارتخانه دیگر ادغام شده است و قرار نیست كه وزیر جدیدی معرفی شود. اگر در شرح وظایف قرار بر این شد كه وزیر جدیدی معرفی شود این اقدام صورت می‌گیرد.» بد نیست كه نگاهی به معنی این كلمات بیندازیم.
الحاق در لغت به معنای به هم پیوستگی و پیوند دادن دو چیز به یكدیگر است. به این معنا كه دو چیز بدون اینكه تغییری در ماهیت و شكل‌شان صورت بگیرد به یكدیگر پیوند داده شده یا چسبانیده می‌شوند. بنابراین اگر درخصوص وزارتخانه‌ها بحث الحاق در میان باشد می‌توان گفت كه دو وزارتخانه در ماهیت و شكل هیچ تغییری نخواهند كرد و تنها به انضمام یكدیگر در خواهند آمد. اگر این سخن درست باشد- كه به نظر نمی‌رسد درست باشد- باید پرسید كه اگر قرار بود كه وزارتخانه‌ها در ماهیت و شكل خود تغییری نكنند، چه نیازی به پیوند دادن‌شان به یکدیگر است؟ چه اینكه به این صورت نمی‌توان برنامه توسعه پنجم را كه اساسش به كاهش وزارتخانه‌ها مربوط است، محقق كرد.
و اما كلمه «ادغام» در لغت به معنای دو چیز را در هم فرو بردن است. به شكلی كه بخشی از یكی از آنها در دیگری تا حدودی محو شود و از لحاظ شكلی زیرمجموعه دیگری قرار بگیرد. به این صورت در ماهیت و شكل تغییراتی صورت می‌گیرد. برای مثال اگر دو وزارتخانه صنایع و بازرگانی در هم ادغام شوند، به نوعی یك وزارتخانه در وزارتخانه دیگر فرو خواهد رفت. اگر نگاهی به قاعده ادغام در ادبیات عرب نیز بیندازید درخواهید یافت كه ادغام به معنای درآوردن حرفی از حرفی دیگر است. بنابراین در هم فشردن و در هم فرو بردن دو وزارتخانه در یكدیگر لاجرم منجر به ایجاد وزارتخانه‌ای جدید خواهد شد كه به حسب ماهیت و شكل جدیدش، شرح وظایف جدیدی را طلب می‌كند و به نظر بدیهی می‌رسد كه این وزارتخانه جدید نیازمند وزیر جدیدی نیز باشد.
چه اینكه نمی‌توان وزیر صنایع را كه تاكنون به امور وزارتخانه قبلی خود به حسب شرح وظایف خاص خود عمل می‌كرده، بر این داشت تا وزارتخانه جدیدی را اداره كند و شرح وظایف جدیدی نیز بر او تحمیل نشود. بنابراین اگر به واقع سخن از ادغام وزارتخانه‌ها است، لاجرم سخن از وزارتخانه‌ای جدید نیز به میان می‌آید و این وزارتخانه جدید نیازمند وزیری جدید است و وزیر جدید نیز لاجرم باید از مجلس رای اعتماد بگیرد. از سوی دیگر اما آقای میرتاج‌الدینی معاون پارلمانی رئیس‌جمهور در توجیه معرفی‌نشدن وزیر جدید برای وزارتخانه‌های ادغام‌شده، می‌فرمایند كه «اگر شورای عالی اداری بخواهد در ساختار وزارتخانه‌ای تغییری ایجاد كند، آیا برای این تغییرات وزیر آن وزارتخانه باید مجددا از مجلس رای اعتماد بگیرد؟» این سوال سوالی بسیار درست است اما نكته اینجاست كه قرار نیست در ساختار وزارتخانه‌ای به‌طور منفرد تغییری صورت بگیرد. بلكه براساس برنامه پنجم قرار بر این است كه دو وزارتخانه مجزا در یكدیگر ادغام شوند.
درنهایت اینگونه به نظر می‌رسد كه مشكل اختلاف نظر میان دولت و مجلس تا حدودی به عدم توجه به معنای كلمات و بار حقوقی آنها در قانون باز می‌گردد.